Λίγες ημέρες μετά, σχηματίστηκε κυβέρνηση υπό τον Τσαλδάρη, ο βίος της οποίας θα διαρκούσε για περίπου δυόμισι χρόνια. Ο ακραίος φανατισμός των δύο κυρίαρχων παρατάξεων του Εθνικού Διχασμού (βενιζελικών και αντιβενιζελικών) οδήγησε στην ίδρυση μίας πολιτικής και οικονομικής εφημερίδας ημερήσιας κυκλοφορίας στη Θεσσαλονίκη που ονομάστηκε «Απογευματινή».
Δημιουργοί αυτού του εγχειρήματος ήταν οι δημοσιογράφοι Αλέξανδρος Ωρολογάς και Δημήτρης Τσούρκας και τα γραφεία της εφημερίδας στεγάζονταν στην οδό Μητροπόλεως 42. Η έκδοση της εφημερίδας ήταν συνήθως δισέλιδη ενώ περιστασιακά τυπωνόταν σε τέσσερις σελίδες. Ανάμεσα στους συντάκτες της ξεχώριζαν οι Πέτρος Ωρολογάς, Αντώνης Κοσματόπουλος, Βασίλειος Βασιλείου, Βασίλειος Βεκιάρης, Βασίλειος Μεσολογγίτης και Άριστος Χασηρδζόγλου, Αρχικά, η ιδεολογική της κατεύθυνση ήταν ανοιχτά αντιβενιζελική, εκφράζοντας τις θέσεις του Λαϊκού Κόμματος. Μετά την εγκαθίδρυση της δικτατορίας από τον Μεταξά, η εφημερίδα τέθηκε –όπως και τα υπόλοιπα δημοσιογραφικά έντυπα της εποχής– υπό καθεστώς λογοκρισίας.
Ανήμερα της κήρυξης του ελληνοϊταλικού πολέμου, το πρωτοσέλιδο της Απογευματινής επιδιώκει να τονώσει το αγωνιστικό πνεύμα του ελληνικού λαού: «Τον πόλεμον που μας εκήρυξαν, τον δεχόμεθα» ενώ, ακόμα και λίγες ημέρες πριν από τη συνθηκολόγηση της Ελλάδας με τη Γερμανία, η «Απογευματινή» εξακολουθούσε να εξάρει την ετοιμότητα και τη συνέπεια της Αγγλίας να παρέμβει, παρέχοντας πολύτιμη βοήθεια στην Ελλάδα εναντίον της ιταλικής εισβολής.
Μετά την έναρξη της γερμανικής κατοχής όμως, έλαβε χώρα… ιδεολογική μετάλλαξη της εφημερίδας υπέρ της Γερμανίας και της Ιταλίας! Στο επίκεντρο πλέον της ημερήσιας αρθρογραφίας βρίσκεται η επιρροή της κοινής γνώμης, προκειμένου οι αναγνώστες να δουν ευνοϊκά την εθνικοσοσιαλιστική κοσμοθεωρία και την παρουσία των ναζί στον τόπο τους: «Ο Αδόλφος Χίτλερ την υπόθεσιν του επιβληθέντος εις αυτόν πολέμου είδε “καθαρά” και εμπνέει εμπιστοσύνην ότι θα χειρισθή επιτυχώς την μεγαλυτέραν και δυσχερεστέραν υπόθεσιν που διεχειρίσθη ποτέ άνθρωπος εις τον κόσμον» έγραφε.
Ανάμεσα στα σχόλια, τις ειδήσεις και τα χρονογραφήματα, η εφημερίδα φιλοξενούσε ανακοινώσεις της γερμανικής στρατιωτικής διοίκησης στη γερμανική και στην ελληνική γλώσσα, του γενικού αρχηγείου των ιταλικών ενόπλων δυνάμεων στα ελληνικά, διαγγέλματα των κατοχικών πρωθυπουργών, άρθρα υπουργών των ελληνικών κυβερνήσεων, αναδημοσιεύσεις άρθρων επιφανών Γερμανών, άρθρα προσκείμενα υπέρ της Ιταλίας, καθώς και στοιχεία ατόμων που παρουσιάζονται να δολοφονήθηκαν από αντάρτες στην ύπαιθρο. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι με τον φόβο ότι μπορεί να βρεθούν μελλοντικά ενώπιον της δικαιοσύνης λόγω της συνεργασίας τους με τους Γερμανούς, οι συντάκτες της εφημερίδας συνήθιζαν να αποκρύπτουν την πραγματική τους ταυτότητα στα άρθρα τους, χρησιμοποιώντας ενίοτε ψευδώνυμα ή τα αρχικά γράμματα του ονοματεπώνυμού τους. Δεν αποκλείεται, επομένως, το ενδεχόμενο κάποιοι εκ των συνεργατών της εφημερίδας να απασχολούνταν για καθαρά βιοποριστικούς λόγους.
Σε σύγκριση, πάντως, με τη «Νέα Ευρώπη», την έτερη φιλογερμανική εφημερίδα της πόλης, ο αριθμός όσων απασχολούνταν στην «Απογευματινή» ήταν σαφώς μικρότερος.
Αντισημιτικός λόγος
Ο, δε, αντισημιτικός λόγος της «Απογευματινής» έγινε ακόμα πιο έκδηλος στις περιπτώσεις των εβραϊκών κοινοτήτων εν Ελλάδι, οι οποίες θεωρούνται η ρίζα του κακού για τα δεινά των Ελλήνων διαχρονικά, ο άσπονδος εχθρός στο εσωτερικό της χώρας και ως τέτοιος πρέπει να εξοβελιστεί με λήψη ριζοσπαστικών μέτρων: «Ο εβραϊσμός υπήρξε πάντοτε η κακοποιός, η αποσυνθετική μειονότης της χώρας μας. Ο Εβραίος υπήρξε πάντοτε ο φθονερός συμπολίτης, ο ανάλγητος τοκογλύφος, ο απαίσιος εκμεταλλευτής, ο αδιάλλακτος μισέλλην, ο φανατικός αντιχριστιανός, ο σατανικός υπονομευτής της Ελλάδος, ο θρασύδειλος ταραξίας, ο παχυνόμενος εις βάρος του ελληνικού συνόλου αχάριστος «Έλλην πολίτης», ο έτοιμος να πωλήση τα ιερά και όσιά μας αντί πινακίου φακής, ο χαμερπής καταδότης. Αυτήν την έχιδναν την οποίαν εξεθρέψαμεν εις τους κόλπους μας, πρέπει να καταστήσωμεν, αν όχι τι άλλο, ανίκανον να μας βλάψη».
Αναφορικά με τα κίνητρα της Γερμανίας για τη μεταπολεμική τάξη πραγμάτων και με αφορμή την ομιλία του Χίτλερ στις 21 Μαρτίου 1943, η Απογευματινή διαβεβαιώνει τους αναγνώστες της ότι η οριστική ήττα των εχθρών της Ευρώπης θα δημιουργήσει τις κατάλληλες προϋποθέσεις έτσι ώστε το Ράιχ να υλοποιήσει το σοσιαλιστικό του πρόγραμμα επί εθνικής βάσεως σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Για την υλοποίηση του εν λόγω μεταπολεμικού οράματος, απαραίτητη προϋπόθεση είναι η συμφιλίωση των τάξεων και όχι η κατάργησή τους:
Τον Οκτώβριο του 1944, η Απογευματινή άρχισε να εκδίδεται από κοινού με την επίσης φιλογερμανική εφημερίδα «Νέα Ευρώπη» λόγω έλλειψης χαρτιού και το τελευταίο τους φύλλο χρονολογείται στις 29 Οκτωβρίου 1944. Καθώς τα γερμανικά στρατεύματα και οι Έλληνες ακόλουθοί τους άρχισαν σταδιακά να αποχωρούν από την ελληνική επικράτεια, τα δύο έντυπα μετατόπισαν την προπαγανδιστική τους τακτική διαβλέποντας το νέο μεταπολεμικό τοπίο που διαμορφωνόταν στη χώρα. Η νέα κυβέρνηση του Γεωργίου Παπανδρέου που αναμενόταν να σχηματιστεί κάτω από την επιρροή της Μεγάλης Βρετανίας σχολιάστηκε έμμεσα από τις δύο εφημερίδες ως η απαρχή της επανάκτησης της ελευθερίας από τον ελληνικό λαό μετά την ολέθρια για τον τόπο περίοδο της Κατοχής.
Πωλήσεις και δίκες
Στη δίκη των δοσίλογων δημοσιογράφων που διεξήχθη από τις 23 Οκτωβρίου έως τις 3 Νοεμβρίου 1945, ο Αλέξανδρος Ωρολογάς καταδικάστηκε σε φυλάκιση 15 ετών όντας ήδη προφυλακισμένος από τον Μάρτιο, ενώ οι Τσούρκας και Ελευθεριάδης αθωώθηκαν. Έναν χρόνο μετά τη διακοπή λειτουργίας των δύο εφημερίδων, πιθανολογείται, χωρίς να έχει επιβεβαιωθεί, ότι επιχειρήθηκε η επανέναρξη της λειτουργίας της «Απογευματινής» χωρίς επιτυχία, καθώς η κυκλοφορία του εντύπου διήρκεσε μόλις μία εβδομάδα. Πιθανοί λόγοι αυτής της αποτυχίας ήταν η καταδίκη του ενός εκ των δύο εκδοτών της και ο στιγματισμός της εφημερίδας στη συλλογική μνήμη για τη λειτουργία της στα σκοτεινά χρόνια της Κατοχής…
Δεν γνωρίζουμε με ακρίβεια την αναγνωσιμότητα και τις κυκλοφορίες των εντύπων αυτών, καθώς δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία. Είναι γεγονός, πάντως, πως κάθε έκδοση εξαντλούνταν πλήρως, είτε μιλάμε για τα πουλημένα αντίτυπα, είτε για τα απούλητα: Υπήρχε μεγάλη έλλειψη χαρτιού, κι έτσι ακόμα και τα απούλητα διοχετεύονταν στη μαύρη αγορά. Κάποια συμπεράσματα μπορούν να διατυπωθούν από την συχνότητα μικρών αγγελιών, όπως λ.χ. ιατρών (ο σεξολόγος πατέρας του Κώστα Ζουράρι είχε καθημερινή αγγελία σε όλα τα έντυπα αυτά), δικηγόρων και εμπόρων ακριβών αριστοκρατικών ειδών. Ομοίως, η κυκλοφορία των εντύπων στους κύκλους της καλής κοινωνίας λογικά πρέπει να ήταν διευρυμένη, αφού υπήρχαν καθημερινές αναγγελίες αρραβώνων, γάμων, βαφτίσεων, κηδειών ή άλλων κοινωνικών γεγονότων, σε μια εποχή που οι ανακοινώσεις των επικείμενων γάμων δεν ήταν υποχρεωτική, και συνήθως γίνονταν μόνο από τους πλούσιους και τους μεγαλοαστούς εν είδει επιδείξεως.
ΥΓ. Κατά τη διάρκεια της κατοχής, τρία μέλη της Ενωσης Συντακτών, οι Ζακ Βεντούρα (ιδρυτικό μέλος από το 1923 και βουλευτής στην ελληνική Βουλή), Λάζαρ Ελιέζερ (μέλος από το 1933) και Μέντες Ματαράσσο (μέλος από το 1938), βρήκαν τραγικό θάνατο στα χιτλερικά στρατόπεδα συγκέντρωσης. Στο μητρώο της ΕΣΗΕΜ-Θ αναφέρεται: «Απαχθέντες υπό των Γερμανών το 1943 και αποσταλέντες εις Γερμανίαν δεν επανήλθαν έκτοτε».
Χαρακτηριστικό γεγονός, ο Ζακ Βεντούρα συνελήφθη από τους Γερμανούς στην Κρήτη, όπως και ο πρύτανης του εβραϊκού τύπου Μέντες Μπεσαντσή, ηγέτης της σιωνιστικής κίνησης και τολμηρός δημοσιογράφος-ερευνητής της «Independant», επίσης δυο φορές βουλευτής στην ελληνική Βουλή, όπου είχαν καταφύγει ακολουθώντας την υποχώρηση του βρετανικού στρατού. Και οι δυο στάλθηκαν στα στρατόπεδα της Πολωνίας όπου και θανατώθηκαν.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου