"Ένα λεπτό περιπτερά..."

 Τα περίπτερα έχουν πάρει το όνομά τους από την αρχαία λέξη «περίπτερος» που προσδιορίζει έναν ναό περιστοιχισμένο από κίονες.  Το πρώτο περίπτερο λειτούργησε στην Αθήνα το 1911 στην οδό Πανεπιστημίου.

Η ιδέα δημιουργίας περιπτέρων δημιουργήθηκε μετά τους Βαλκανικούς πολέμους σαν μια λύση για τους ανάπηρους τραυματίες. Η πρώτη νομοθετική κατοχύρωση γίνεται το 1914. Στην αρχή δημιουργήθηκε το κιόσκι, μια μικρή ξύλινη κατασκευή διαστάσεων 0,7μ Χ 0,7μ με ελάχιστα εμπορεύματα και χωρίς καθορισμένο ωράριο λειτουργίας.

 Τα πρώτα περίπτερα συγκεντρώνονται τότε στην Ομόνοια στο Σύνταγμα και στους κεντρικούς οδούς της πόλης. Από εκείνες τις πρώτες μικρές επιχειρήσεις ξεπηδούν στη συνέχεια και οι πρώτοι επιχειρηματίες. Το θρυλικό περίπτερο «Μινιόν» εξελίσσεται στη συνέχεια στο μεγαλύτερο μεγάλο κατάστημα της Αθήνας. Ωστόσο τα πρώτα χρόνια λειτουργίας του τα περίπτερα περιείχαν κυρίως είδη νεωτερισμού.

Μετά την γερμανική κατοχή το επάγγελμα του περιπτερά «ανοίγει». Δικαιούχοι περιπτέρων τότε έγιναν και τα θύματα πολέμου, ανάπηροι πολέμου αμάχου πληθυσμού και τα θύματα ειρηνικής περιόδου. Τότε άρχισαν να δημιουργούνται περίπτερα και στις υπόλοιπες ελληνικές πόλεις.

Η νέα αυτή νομοθετική ρύθμηση αφενός είχε σκοπό να περιθάλψει χιλιάδες αναπήρους εκείνης της εποχής, αφετέρου να ελέγχει το καπνικό εμπόριο. Επειδή μέχρι τότε η πώληση προϊόντων καπνού γίνονταν κυρίως από πλανόδιους το κράτος έχανε έσοδα. Δίνοντας το κράτος στα περίπτερα την αποκλειστικότητα στην πώληση καπνοβιομηχανικών προϊόντων δημιούργησε ένα μηχανισμό που προσέφερε έσοδα στο ελληνικό δημόσιο. Κατ’ ουσίαν δηλαδή το ίδιο το κράτος δημιούργησε ένα νέο επάγγελμα.

 Αργότερα με διατάξεις τις επταετίας δημιουργείται νομοθετικό πλαίσιο για την αδειοδότηση περιπτέρων με παράλληλη αναγνώριση των ενοικιαστών. Με τα δεδομένα ολοένα να αυξάνονται και με μια κοινωνία σε καταναλωτική άνθηση τα περίπτερα έχουν εμπλουτίσει το εμπόρευμά τους. Από είδη νεωτερισμών και ραπτικά, μέχρι εφημερίδες περιοδικά, τσιγάρα και σοκολάτες. Τότε καθορίζονται τα είδη που επιτρέπεται να πωλούνται από τα περίπτερα. Παράλληλα βέβαια τα περίπτερα στις γειτονίες της πόλης γίνονται ένα είδος μικρού τηλεφωνικού κέντρου. Αφού η ύπαρξη τηλεφώνου με μετρητή στο περίπτερο έκανε συχνά την ουρά για λίγα λεπτά συνομιλίας καθημερινό φαινόμενο.

Στις αρχές του `80 τα περίπτερα της Αθήνας μεταφέρουν την αλλαγή ολόκληρης της κοινωνίας. Η πληθώρα προϊόντων κάνει πολλά περίπτερα  του κέντρου να διαφοροποιηθούν. Έτσι άλλα περίπτερα επικεντρώνονται στο ξένο τύπο, άλλα στα ζαχαρώδη και ψιλικά, και άλλα στα τουριστικά είδη. Δειλά δειλά τότε αρχίζουν κάποια να δουλεύουν με διευρυμένο ωράριο.

Ένας νόμος για θέματα Δήμων δίνει δικαίωμα παραχώρηση δημοσίου χώρου στους εκμεταλλευτές περιπτέρων. Συνάμα εκδίδεται υγειονομική διάταξη που επιτρέπει στα περίπτερα την πώληση τροφίμων. Έτσι τα ψυγεία για παγωτά και για αναψυκτικά ξεφυτρώνουν  δίπλα στα περίπτερα. Μαζί με τα αυτοσχέδια σταντ για πατατάκια και γαριδάκια.

Στα μέσα του `90 το περίπτερο της Αθήνας θεωρείται μια προσοδοφόρα επιχείρηση με ανοδική τάση. Από το «τηλέφωνο δια το κοινόν» το περίπτερο είχε γίνει ο αποκλειστικός τόπος αγοράς των πρώτων καρτώ κινητής τηλεφωνίας. Δεκάδες μάρκες από ζαχαρώδη και γλυκά κατακλύζουν τα περίπτερα. Για πολλά χρόνια στα μανταλάκια του περιπτέρου κρεμώντας η επικαιρότητα της χώρας. Γύρω από την Ομόνοια οι αθηναίοι τα πρωϊνά περίμεναν τους παχυλούς τίτλους των εφημερίδων. Λίγα χρόνια αργότερα οι μετανάστες θα φέρουν κρεμασμένες και τις δικές τους εφημερίδες.

 Ενόψει των Ολυμπιακών Αγώνων ανακοινώνεται το 1997 ένα φιλόδοξο πρόγραμμα από το Δήμο Αθηναίων που φιλοδοξούσε να αντικαταστήσει όλα τα περίπτερα. Το σχέδιο ήθελε την αντικατάσταση των οχρών περιπτέρων με μεγαλύτερων αλουμινένιων κατασκευών σε κυπαρρισί χρώμα. Αυτά θα διέθεταν μεγάλη τέντα άπλετο φωτισμό και φυσικά βιτρίνες περιμετρικά για τα εμπορεύματα. Κάποια περίπτερα στο κέντρο αντικαταστάθηκαν αλλά έλλειψη πόρων το πρόγραμμα ναυάγησε.

 Το αθηναϊκό περίπτερο συμπληρώνει σήμερα κάτι παραπάνω από έναν αιώνα ζωής. Από τα μικρά κιόσκια σήμερα τα περίπτερα έχουν γίνει μικρά καταστήματα μετεξέλιξης της «Δέλτα της γειτονίας» και το ψυγείο «της ΈΒΓΑ». Η εφημερίδες λόγω όγκου πλέον στέκουν απλωμένες αλλά το περίπτερο είναι το κύριο σημείο προμήθειάς τους. Κυρίως όμως το περίπτερο είναι η καρδία της κάθε γειτονίας. Ευκαιρία για συνάντηση των κατοίκων, αναγκαίες μικρο-αγορές όλες τις ώρες αλλά και ένα διαρκής πολύ-οδηγός της πόλης για κάθε περαστικό.

* Η φράση "Ένα λεπτό περιπτερά!" ακούγονταν από τον χρήστη του κερματοδέκτη, όταν ο περιπτεράς του φώναζε "συντομεύεται!" προκειμένου ο επόμενος να πάρει σειρά στο "τηλέφωνο δια το κοινόν" του περιπτέρου που βρίσκονταν στις γειτονιές της Αθήνας. Η έκφραση αυτή έγινε πολύ αργότερα τραγούδι που ερμήνευσε ο Στράτος Διονυσίου